Nguyên Nhân Ao Bị Nấm Đồng Tiền Và Các Bước Xử Lý Hiệu Quả
Trong quá trình nuôi tôm thẻ chân trắng và tôm sú tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, việc duy trì một môi trường nước ổn định là yếu tố sống còn. Tuy nhiên, dưới tác động của thời tiết thất thường và lượng mùn bã hữu cơ tích tụ, nhiều bà con chủ farm thường xuyên phải đối mặt với tình trạng ao bị nấm đồng tiền. Hiện tượng này không chỉ làm suy giảm chất lượng nước nghiêm trọng mà còn tác động trực tiếp đến hệ tiêu hóa của vật nuôi, dẫn đến tình trạng tôm giảm ăn, chậm lớn và phát sinh nhiều rủi ro khác. Dựa trên kinh nghiệm thực chiến nhiều năm trong ngành thủy sản, bài viết dưới đây sẽ phân tích chuyên sâu về nguyên nhân, cơ chế gây hại và hướng dẫn bà con các bước xử lý nấm đồng tiền an toàn, góp phần bảo vệ năng suất cho vụ nuôi.
1. Nấm đồng tiền là gì và tại sao lại xuất hiện trong ao nuôi?
Nấm đồng tiền (nhiều nơi ở miền Tây còn gọi là nấm chân chó) thực chất là một dạng địa y, kết quả của sự cộng sinh giữa nấm sợi và một số loại tảo độc. Chúng thường có hình tròn, kích thước to nhỏ khác nhau như những đồng xu, bám rất chặt vào các bề mặt dưới nước.
Nguyên nhân chính dẫn đến sự bùng phát của loại nấm này bắt nguồn từ sự dư thừa hữu cơ trong ao. Khi bà con quản lý thức ăn chưa chặt chẽ, lượng thức ăn dư thừa hòa lẫn cùng phân tôm và xác tảo tàn sẽ lắng xuống đáy. Nếu hệ thống xi phông không làm sạch triệt để, lớp mùn bã này sẽ tạo thành một màng nhầy sinh học (nhớt bạt). Đây chính là giá thể và nguồn dinh dưỡng hoàn hảo để bào tử nấm bám vào và sinh sôi.
Thực tế tại các ao nuôi, bà con có thể dễ dàng nhận thấy khi nước ao bắt đầu chuyển sang màu sẫm, độ lợn cợn trong nước cao, có nhiều váng bọt khó tan trên mặt nước, đó là thời điểm màng nhớt bạt hình thành dày đặc. Ngay sau đó, nấm đồng tiền sẽ xuất hiện bám quanh chân dàn quạt, ống sục khí đáy và dọc theo lớp bạt bờ.
2. Tác hại nghiêm trọng khi ao bị nấm đồng tiền
Sự hiện diện của nấm đồng tiền không đơn thuần chỉ làm dơ bẩn hệ thống ao nuôi mà còn tạo ra một chuỗi tác động tiêu cực đến cả môi trường và sinh trưởng của con tôm.
Về mặt môi trường, các mảng nấm đồng tiền khi phát triển mạnh sẽ cạnh tranh trực tiếp không gian và oxy với các vi sinh vật có lợi. Đồng thời, cấu trúc mạng nhầy của chúng là nơi giữ lại rất nhiều, vi khuẩn và ký sinh trùng, khí độc như NH3, H2S từ đáy ao xì lên. Khi nấm già và tự bong tróc, chúng trôi lơ lửng trong nước, quá trình phân hủy các xác nấm này sẽ tiêu hao một lượng lớn oxy hòa tan, làm nước ao nhớt nhầy và môi trường biến động mạnh.
Về phía vật nuôi, tôm vốn có tập tính ăn tạp và rất thích rỉa các mảng bám ven bờ hoặc dưới đáy ao. Khi tôm ăn phải các mảng nấm đồng tiền, chúng vô tình đưa trực tiếp các độc tố của nấm và vi khuẩn có hại vào hệ tiêu hóa. Độc tố này làm tổn thương lớp niêm mạc ruột, khiến đường ruột tôm bị đứt khúc, phân lỏng hoặc trống ruột hoàn toàn. Hệ lụy dễ thấy nhất là hiện tượng tôm ăn yếu, bỏ nhá, tôm ốp thân và kéo theo tỷ lệ hao hụt tăng cao nếu không có biện pháp can thiệp kịp thời.
3. Các bước xử lý hiệu quả khi ao bị nấm đồng tiền
Việc áp dụng phương pháp diệt nấm phụ thuộc rất lớn vào độ tuổi và sức khỏe hiện tại của đàn tôm. Theo các chuyên gia kỹ thuật, bà con không nên vội vàng sử dụng các loại hóa chất cắt nấm cực mạnh khi tôm còn quá nhỏ, vì điều này có thể gây sốc môi trường. Dưới đây là lộ trình xử lý an toàn theo từng giai đoạn:
3.1. Giai đoạn tôm còn nhỏ (dưới 17 ngày tuổi)
Khi tôm ở giai đoạn từ khi mới thả đến dưới 17 ngày tuổi, sức đề kháng và khả năng chịu đựng hóa chất của tôm rất yếu. Nếu phát hiện nấm đồng tiền trong giai đoạn này, mục tiêu ưu tiên là kiểm soát không cho nấm lan rộng, thay vì tìm cách tiêu diệt triệt để.
Bà con nên sử dụng các dòng Enzyme chuyên dụng tạt xuống ao để làm sạch môi trường nước, giúp cắt đứt nguồn dinh dưỡng lơ lửng bám vào bề mặt bạt. Ngoài ra, một phương pháp sinh học đang được nhiều chủ farm áp dụng mang lại sự ổn định cao là sử dụng men rượu kết hợp với vi sinh xử lý đáy ao. Khi tạt định kỳ hỗn hợp này, hệ vi sinh có lợi sẽ phát triển mạnh, làm sạch nhớt bạt và ức chế không cho nấm đồng tiền phát triển thêm. Bà con duy trì phương pháp này, giữ cho nước ao luôn sạch, không bị lợn cợn cho đến khi tôm đạt đủ ngày tuổi cứng cáp hơn.
3.2. Giai đoạn tôm từ 17 đến 25 ngày tuổi trở lên
Khi tôm đạt từ 17 đến 20 ngày tuổi trở lên, bà con có thể tiến hành các biện pháp can thiệp trực tiếp để loại bỏ nấm. Quy trình thực hiện cần tuân thủ đúng thời gian và kết hợp nhịp nhàng giữa chất diệt nấm vi sinh và enzyme phân hủy.
Bước 1: Sử dụng hóa chất hỗ trợ diệt nấm an toàn (như Bronopol hoặc dòng Covikon). Liều lượng tham khảo thường là 1 lít xử lý cho 2.000m3 khối nước. Bà con nên tạt dung dịch này vào lúc 3 giờ chiều. Đây là thời điểm nhiệt độ và ánh sáng phù hợp giúp hoạt chất khuếch tán tốt, làm suy yếu chân nấm bám trên bạt.
Bước 2: Phân hủy xác nấm. Sau khi tạt chất diệt nấm 1 ngày, vào buổi trưa ngày hôm sau, bà con bắt buộc phải sử dụng thêm Enzyme tạt xuống ao. Chức năng của Enzyme lúc này là phân giải lớp vỏ bọc và chân nấm đã chết. Việc này giúp các mảng nấm bong tróc ra nhanh chóng, đồng thời làm sạch hiện tượng nhớt bạt, trả lại bề mặt bạt trơn láng.
Bước 3: Lặp lại quy trình (nếu cần thiết). Trong trường hợp ao bị nấm đồng tiền quá nặng, mảng bám đóng thành lớp dày đặc, thì sau 5 ngày kể từ liều đánh đầu tiên, bà con nên lặp lại một nhịp xử lý tương tự. Nhịp thứ hai này góp phần giải quyết triệt để những chân nấm còn sót lại hoặc mới tái bám, giúp môi trường sạch toàn diện hơn.
3.3. Tăng cường vi sinh quản lý môi trường sau khi xử lý
Một sai lầm rất phổ biến của nhiều bà con là sau khi thấy nấm bong tróc thì dừng hẳn việc quản lý môi trường. Thực tế, nấm đồng tiền rất dễ tái phát nếu chất lượng nước đi xuống.
Sau khi quá trình diệt nấm và đánh Enzyme hoàn tất, bà con cần liên tục cấy thêm các chủng vi sinh có lợi chuyên xử lý nền đáy và chất lơ lửng. Việc này giúp hệ sinh thái trong ao luôn ở trạng thái cân bằng, phân hủy ngay lập tức lượng phân tôm và thức ăn thừa mới sinh ra mỗi ngày. Chỉ khi nước ao trong, màu nước ổn định, không bị lợn cợn hay nhớt nhầy thì nấm mới không có môi trường để tái bám.
4. Hỗ trợ phục hồi sức khỏe đường ruột cho tôm
Song song với việc làm sạch môi trường bên ngoài, bà con tuyệt đối không được bỏ qua việc chăm sóc sức khỏe bên trong của tôm. Trong quá trình ao có nấm và giai đoạn nấm bong tróc, tôm rất dễ ăn phải xác nấm lơ lửng trong nước.
Để hỗ trợ hệ tiêu hóa của vật nuôi, bà con cần trộn thêm các dòng men tiêu hóa đường ruột sống, kết hợp với Digest One (cao tỏi đen) hoặc là Acid Hữu Cơ vào các cữ ăn hàng ngày. Các sản phẩm này sẽ giúp ổn định độ pH trong dạ dày, ức chế các vi khuẩn gây hại do nấm mang vào, đồng thời giúp tôm hấp thụ dinh dưỡng tốt hơn. Việc bổ sung dinh dưỡng kịp thời góp phần giúp tôm nhanh chóng vượt qua giai đoạn stress, đường ruột nong to, phân chặt và lấy lại lực bắt mồi.
5. Câu hỏi thường gặp
Khi ao tôm xuất hiện nấm, việc xử lý đúng kỹ thuật là rất quan trọng. Dưới đây là một số thắc mắc phổ biến của bà con:
Ao bạt hay ao đất dễ bị nấm đồng tiền hơn?
Hiện tượng này thường được quan sát thấy rõ nhất ở mô hình ao lót bạt do chúng bám rêu nhớt trên nền nhựa. Tuy nhiên, ở ao đất, nấm vẫn xuất hiện và phát triển mạnh trên các bề mặt cứng như chân dàn quạt, cọc cắm, ống nhựa sục khí hoặc những khu vực đáy ao bị chai cứng, tích tụ nhiều chất bẩn.
Sau khi xử lý nấm bong tróc, có cần thay nước không?
Rất cần thiết. Khi nấm bong ra và bị Enzyme phân hủy, các chất lơ lửng trong nước sẽ tăng lên. Bà con nên tăng cường xi phông đáy và thay nước từ từ (khoảng 10-20% lượng nước) để đưa các xác nấm và độc tố ra ngoài, giúp môi trường nước nhẹ và thông thoáng hơn.
6. Kết luận
Việc khống chế hiện tượng ao bị nấm đồng tiền đòi hỏi bà con phải kết hợp nhịp nhàng giữa việc quản lý thức ăn, làm sạch môi trường bằng chế phẩm sinh học và bảo vệ sức khỏe đường ruột tôm.
Nếu bà con đang gặp khó khăn trong việc nhận diện tình trạng nấm tại ao nhà hoặc cần một quy trình can thiệp chi tiết hơn cho từng độ tuổi của tôm, vui lòng liên hệ SĐT/Zalo: 096.886.7577 – Thủy Sản Quốc Nguyên sẵn sàng hỗ trợ anh chị tận tình, nhanh chóng nhất có thể!
