Cắt cuống mắt tôm là phương pháp phổ biến trong sản xuất tôm và giáp xác mười chân. Phương pháp này loại bỏ một hoặc cả hai cuống mắt bằng dập, cắt, đốt hoặc thắt dây. Mục đích chính là kích thích tôm đẻ trứng và rút ngắn thời gian thành thục sinh dục.
Tuy nhiên, cách làm này gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và phúc lợi của tôm bố mẹ. Nó cũng ảnh hưởng đến chất lượng và tỉ lệ sống của tôm giống. Điều này làm giảm năng suất và lợi nhuận của người nuôi tôm.
Cắt cuống mắt và phúc lợi động vật
Tôm Có Cảm Giác Đau Đớn Khi Cắt Cuống Mắt
Các nhà nghiên cứu đã khám phá rằng khi tôm sắp bị cắt cuống mắt, chúng cố gắng trốn chạy. Chúng giật đuôi và tự dụi vào vùng vết thương ở mắt. Khi vết thương được che kín hoặc dùng thuốc, tôm có biểu hiện bình tĩnh trở lại. Điều này cho thấy cắt cuống mắt gây đau đớn, khổ sở cho con vật. Bất cứ phương pháp nào trong sản xuất gây ra hoặc có khả năng gây ra đau đớn, sợ hãi, và/hoặc khổ sở cho con vật cần được hạn chế, thậm chí xóa bỏ. Làm được điều này sẽ cải thiện phúc lợi cho động vật.
Ảnh Hưởng Của Cắt Cuống Mắt Đến Nội Tiết Tố Tôm
Phức hệ cơ quan X tuyến xoang trong cuống mắt của các loài giáp xác sinh ra và chứa các nội tiết tố. Có một nội tiết tố đặc biệt gọi là nội tiết tố ức chế tuyến sinh dục (GIH) có chức năng kiểm soát các cơ quan sinh sản và thời điểm các cơ quan này trở nên thành thục. Nội tiết tố này cũng tác động đến thời điểm con cái đẻ trứng. Loại bỏ tuyến này đẩy nhanh quá trình thành thục sinh dục và khiến con vật đẻ trứng sớm hơn.
Một nội tiết tố khác bị tác động bởi cắt cuống mắt là nội tiết tố ức chế lột xác (MIH). Sau khi cắt cuống mắt, quá trình lột xác bị kích thích. Lột xác tiêu tốn rất nhiều năng lượng của con vật. Chúng sẽ trở nên mệt mỏi và căng thẳng. Con vật sẽ khó sinh sản hơn, đặc biệt trong các môi trường nuôi thâm canh.
Ảnh Hưởng Của Cắt Cuống Mắt Đến Sức Khỏe và Năng Suất
Tôm mới lột xác có cơ thể rất mềm. Các con tôm khác có thể ăn con mới lột xác vì chúng không thể tự bảo vệ khi không có lớp vỏ cứng. Các nội tiết tố quan trọng khác không thể tiết ra hoàn toàn, gây ra các vấn đề về sức khỏe tôm liên quan đến nội tiết tố. Điều này khiến tỉ lệ sống của tôm bố mẹ giảm xuống, số lượng và chất lượng của tôm con giảm, đề kháng yếu, khả năng sinh sản cạn kiệt, giảm trọng lượng và căng thẳng.
Các nghiên cứu về động vật bố mẹ với một hoặc hai bên cơ thể bị cắt bỏ cho thấy những khác biệt lớn về tỉ lệ chết. Động vật bị cắt bỏ cả hai bên cơ thể có tỉ lệ chết cao hơn.
Tôm Con Sinh Ra Từ Tôm Mẹ Bị Cắt Cuống Mắt
Chúng ta cần thêm những nghiên cứu khoa học về đề tài này. Tuy nhiên, các nghiên cứu đến nay cho thấy tôm con sinh ra bởi những con tôm mẹ bị cắt cuống mắt có khả năng chịu đựng căng thẳng kém hơn. Chúng cũng dễ bị nhiễm bệnh hơn. Trong thủy sản, đã có nhiều yếu tố có thể gây căng thẳng cho vật nuôi, bao gồm cách xử lý con vật, không gian nuôi nhốt đông đúc, mật độ nuôi cao và chất lượng nước nuôi thấp. Cắt cuống mắt sẽ góp phần khiến điều kiện phúc lợi của các con vật này trở nên tồi tệ hơn.
Ảnh hưởng đến kết quả năng suất
Tôm Không Bị Cắt Cuống Mắt Có Năng Suất Tốt Hơn
Nghiên cứu chỉ ra rằng con cái không bị cắt cuống mắt đẻ nhiều trứng hơn (hơn 20%) và ấu trùng Nauplius (hơn 16%) mỗi ngày. Nhiều nghiên cứu khác cũng khẳng định không có sự khác biệt lớn về tỉ lệ nở trứng giữa tôm cái bị cắt và không bị cắt cuống mắt.
Các Yếu Tố Khác Ảnh Hưởng Đến Năng Suất
Bằng chứng cho thấy nhiều yếu tố khác ảnh hưởng đến năng suất như điều kiện môi trường, tỉ lệ thụ tinh và sức khỏe của tôm nói chung. Cắt cuống mắt không phải là yếu tố duy nhất ảnh hưởng đến năng suất tôm.
Cắt Cuống Mắt Tăng Tỷ Lệ Giao Vĩ Nhưng Gây Hại Dài Hạn
Tôm bị cắt cuống mắt có tỷ lệ giao vĩ thành công cao hơn và đẻ trứng thường xuyên hơn. Tuy nhiên, trong dài hạn, tỷ lệ chết tăng gấp đôi và năng suất sinh sản giảm. Điều này cho thấy rằng, mặc dù cắt cuống mắt có thể mang lại kết quả ngắn hạn, nhưng không mang lại ưu thế dài hạn.
Lợi Ích Của Tôm Bố Mẹ Không Cắt Cuống Mắt
Tôm con sinh ra từ tôm mẹ không bị cắt cuống mắt có sức khỏe tốt hơn. Chúng có tỉ lệ sống sót cao hơn khi bị ảnh hưởng bởi các bệnh tôm phổ biến như EMS (Hội chứng tôm chết sớm) và bệnh đốm trắng (WSSV). Sử dụng tôm bố mẹ không bị cắt cuống mắt giúp giảm tỷ lệ chết, phúc lợi động vật tốt hơn, và năng suất cao hơn trong dài hạn.
Tôm Bố Mẹ Không Cắt Cuống Mắt Mang Lại Lợi Ích Lâu Dài
Rõ ràng, cắt cuống mắt không mang lại ưu thế dài hạn đáng kể. Người nuôi nên thay thế phương pháp này bằng việc sử dụng tôm bố mẹ không bị cắt cuống mắt. Các trại giống có thể điều chỉnh các yếu tố khác để bù lại tỷ lệ giao vĩ thấp hơn của tôm không cắt cuống mắt.
Hướng đi tương lai
Người nuôi nên cân nhắc sử dụng phương pháp vòng khép kín thay vì cắt cuống mắt tôm. Phương pháp này giúp tạo ra giống tốt từ các thế hệ sau có chất lượng cao. Không còn phụ thuộc vào con giống đánh bắt từ tự nhiên để thay thế.
Tuy nhiên, cần đảm bảo phúc lợi động vật trong quá trình gây giống. Tôm bố mẹ chỉ nên dùng trong một số thế hệ giới hạn. Để đạt năng suất tốt mà không cắt mắt, cần chú trọng ba yếu tố chính: Cung cấp dinh dưỡng chất lượng trong giai đoạn tiền sinh sản. Duy trì tỷ lệ giới tính tôm đực:tôm cái là 1:2. Tạo điều kiện môi trường tối ưu cho sinh sản và phát triển.
Các yếu tố như dinh dưỡng, hành vi, sức khỏe, môi trường và tinh thần đều rất quan trọng. Người nuôi nên ưu tiên các yếu tố này, dù dùng tôm bị cắt hay không cắt mắt.
Kết luận
Cắt cuống mắt tưởng chừng đơn giản để tăng năng suất, nhưng thực tế không hiệu quả như mong đợi. Nhiều bằng chứng đã cho thấy tác hại của phương pháp này đến sức khỏe và chất lượng tôm con. Các phương pháp không cắt mắt có thể mang lại hiệu quả tương đương, thậm chí hiệu quả hơn.
Người tiêu dùng hiện nay quan tâm hơn đến phúc lợi động vật trong nuôi tôm và thủy sản. Nếu ngành tôm loại bỏ việc cắt mắt, người nuôi sẽ có nhiều lợi ích hơn về lâu dài. Điều này giúp đáp ứng yêu cầu của người tiêu dùng và các tổ chức cấp chứng nhận. Nhiều nước nhập khẩu tôm cũng có luật về phúc lợi động vật rất nghiêm ngặt.
Các nghiên cứu mới liên tục đưa ra các phát hiện giúp người nuôi cải tiến kỹ thuật. Người nuôi nên cập nhật và áp dụng các kiến thức này vào thực tế. Việc này giúp bảo vệ phúc lợi động vật mà vẫn đảm bảo năng suất ổn định.
theo Shrimp Welfare Project
